Schoonmaak in zorginstellingen: eisen, taken en kwaliteit

Schoonmaker maakt bedhek schoon in een zorgkamer

Schoonmaak in een zorginstelling is infectiepreventie. Je werkt voor mensen met een kwetsbare gezondheid, dus volgt de schoonmaak vaste protocollen, een vastgelegd schema per ruimte, extra aandacht voor contactpunten en duidelijke afspraken over wie wat doet: de schoonmaker of de zorgmedewerker. In dit artikel lees je welke Nederlandse richtlijnen gelden, hoe je taken verdeelt, hoe vaak je welke ruimte reinigt, welke middelen en bescherming passen en hoe je de kwaliteit aantoonbaar meet.

Ned-clean
Zorgschoonmaak met aandacht voor kwaliteit
Ned-clean verzorgt schoonmaak in zorginstellingen met persoonlijke aandacht, milieuvriendelijke methodes en constante kwaliteitscontroles.

Bekijk de schoonmaakdiensten

Kort samengevat

  • Zorgschoonmaak volgt de richtlijnen van het RIVM en de SRI-richtlijn Reiniging en desinfectie van ruimten, niet het gevoel van “het ziet er schoon uit”.
  • Schoonmakers reinigen algemene en steriele ruimten volgens protocol; zorgmedewerkers houden hun eigen werkplek en de directe omgeving van de cliënt schoon.
  • De frequentie hangt af van gebruik, gedrag van gebruikers en actuele gezondheidsrisico’s, vastgelegd in een schoonmaakschema per ruimte.
  • Kwaliteit meet je met checklists, uitgevoerd door iemand anders dan de schoonmaker, en bij een uitbraak aangevuld met ATP- of UV-metingen.
  • Kies een schoonmaakpartner die met vaste, getrainde mensen werkt en de afspraken over taken, schema en controles zwart op wit zet.

Inhoudsopgave

Wat zorgschoonmaak anders maakt dan gewone schoonmaak

In een kantoor draait schoonmaak vooral om uitstraling en comfort. In een verpleeghuis, woonzorgcentrum, gehandicapteninstelling of kliniek gaat het om iets anders: de kans verkleinen dat bacteriën en virussen zich verspreiden onder cliënten, bewoners en personeel.

Het RIVM omschrijft schoonmaken als het verwijderen van stof en vuil, waarmee ook veel micro-organismen verdwijnen. Desinfectie komt daar bovenop wanneer ziekteverwekkers extra omlaag moeten, bijvoorbeeld bij bloedvlekken. Zo staat het in de hygiënerichtlijn voor verpleeghuizen, woonzorgcentra en kleinschalig wonen. De LCI-richtlijn over reiniging, desinfectie en sterilisatie voegt toe dat reinigen zichtbaar vuil én onzichtbaar organisch materiaal verwijdert, zodat micro-organismen zich niet kunnen handhaven, vermeerderen en verspreiden.

In de praktijk zie je het verschil op vijf punten:

  1. De doelgroep. Ouderen, mensen met een verminderde weerstand en cliënten met wonden of katheters lopen sneller een infectie op.
  2. Werken volgens protocol. Elke medewerker werkt volgens dezelfde instructies en hetzelfde schema, ook een invaller.
  3. Scheiding van materialen. Schoon en vuil blijven gescheiden, en sanitair krijgt eigen materiaal.
  4. Contactpunten. Deurklinken, bedhekken, lichtschakelaars, leuningen, belknoppen en afstandsbedieningen worden vaak aangeraakt en krijgen dus gericht aandacht.
  5. Lichaamsvloeistoffen. Bloed, braaksel, urine en ontlasting vragen een vaste werkwijze met bescherming en zo nodig desinfectie.

Daarbij is zorgschoonmaak risicogestuurd. Een kalender alleen is niet genoeg: hoe intensief je schoonmaakt, volgt ook wat er op de afdeling gebeurt.

Welke richtlijnen gelden in Nederland

Er is niet één wet die per ruimte voorschrijft hoe je schoonmaakt. De norm komt uit een aantal landelijke richtlijnen die inspecteurs, infectiepreventiedeskundigen en zorgorganisaties als uitgangspunt nemen.

Richtlijn Voor wie Wat je eruit haalt
Hygiënerichtlijn verpleeghuizen, woonzorgcentra en kleinschalig wonen (RIVM) Langdurige zorg en wonen met zorg Praktische werkwijze voor schoonmaak, desinfectie, bescherming en lichaamsvloeistoffen
Schoonmaakschema’s van het RIVM Verpleeghuizen, woonzorgcentra, kleinschalig wonen Per ruimte hoe vaak en op welke manier je reinigt
LCI-richtlijn reiniging, desinfectie en sterilisatie Openbare gezondheidszorg en algemene principes Wat reinigen doet, hoe je frequenties bepaalt en schema’s vastlegt
SRI-richtlijn Reiniging en desinfectie van ruimten Ziekenhuizen en andere zorginstellingen Randvoorwaarden voor reinigen en desinfecteren, kwaliteitscontrole

De SRI-richtlijn vervangt onder meer de oudere WIP-richtlijnen over reiniging en desinfectie. Ze werd in maart 2024 gepubliceerd en heeft als doel de verspreiding van virussen en bacteriën zo laag mogelijk te houden. Op de richtlijnenlijst voor de medisch-specialistische zorg staan daarnaast de richtlijnen voor persoonlijke beschermingsmiddelen en handhygiëne, die voor schoonmakers in de zorg net zo goed gelden.

Let op bij de RIVM-hygiënerichtlijn: het RIVM meldt zelf dat onderdelen mogelijk niet meer actueel zijn en dat gebruikers dat moeten nagaan. Leg je schoonmaakprotocol daarom altijd voor aan de deskundige infectiepreventie van je organisatie, en controleer bij elke herziening van het protocol of de bronrichtlijn is aangepast.

Wie doet wat: schoonmakers en zorgmedewerkers

Een veelgestelde vraag op de werkvloer: moet de verzorgende dit schoonmaken, of de schoonmaker? Onduidelijkheid hierover levert de grootste gaten op. Een nachtkastje dat niemand doet, of een po-stoel die twee keer wordt gedaan terwijl het sanitair blijft liggen.

Het digitale leerplatform van de Regionale Zorgnetwerken Antimicrobiële Resistentie beschrijft de verdeling zo: schoonmakers reinigen en desinfecteren volgens protocol de algemene en steriele ruimten, zorgmedewerkers houden hun werkplek schoon en reinigen of desinfecteren waar nodig, vooral in cliëntkamers en zorgruimten. Ze vullen elkaar dus aan.

Taak Meestal bij Afstemmen over
Vloeren, sanitair en algemene ruimten Schoonmaakmedewerker Tijdstip, zodat het de zorg niet hindert
Gangen, liften, trappenhuizen, entree Schoonmaakmedewerker Extra rondes bij drukte of slecht weer
Kantoren, teamposten, personeelsruimten Schoonmaakmedewerker Wat op bureaus en werkbladen mag blijven liggen
Hulpmiddelen direct na gebruik bij een cliënt (zoals een bloeddrukmeter) Zorgmedewerker Welk middel en welke doekjes op de afdeling staan
Morsen van lichaamsvloeistoffen tijdens de zorg Zorgmedewerker, direct Wanneer de schoonmaak het daarna overneemt
Eindschoonmaak van een kamer na vertrek of overlijden In overleg vastleggen Melding, doorlooptijd, wie de kamer vrijgeeft
Schoonmaak bij een cliënt in isolatie In overleg vastleggen Bescherming, volgorde, aparte materialen

Leg die verdeling vast in een takenlijst per afdeling en hang die zichtbaar op. Spreek ook af hoe een zorgmedewerker een extra klus meldt, bijvoorbeeld via een vast meldpunt of een lijst bij de teampost. Met vaste schoonmakers die de afdeling kennen, loopt dat veel soepeler dan met wisselende krachten.

Hoe vaak schoonmaken: frequentie per ruimte

Er bestaat geen vast getal dat voor elke instelling werkt. De LCI-richtlijn noemt drie factoren die de frequentie bepalen: hoe intensief een ruimte wordt gebruikt, het (on)hygiënische gedrag van de gebruikers en de actuele gezondheidsrisico’s. De richtlijn adviseert schema’s vast te leggen, bij voorkeur met pictogrammen of afbeeldingen, en de frequentie aan te passen als de risico’s veranderen.

Voor verpleeghuizen, woonzorgcentra en kleinschalig wonen heeft het RIVM die vertaling al gedaan. De schoonmaakschema’s geven per ruimte aan hoe vaak en op welke manier je reinigt. Dat is het beste vertrekpunt voor je eigen schema.

Zo bouw je een werkbaar schema op:

  1. Breng alle ruimten in kaart. Cliëntkamers, sanitair, gezamenlijke huiskamers, keukens en pantry’s, behandelruimten, spoelruimten, kantoren, gangen en entree.
  2. Deel ze in naar risico. Sanitair, spoelruimten en kamers van cliënten met een infectie vragen meer dan een kantoor of vergaderruimte.
  3. Neem de RIVM-schema’s over als basis. Pas ze aan op jouw gebouw en doelgroep, niet andersom.
  4. Benoem de contactpunten apart. Zet deurklinken, leuningen, bedieningspanelen en kranen als losse regels in het schema, zodat ze niet verdwijnen in “kamer reinigen”.
  5. Spreek de opschaling af. Wat verandert er bij een griepgolf, een norovirus-uitbraak of een cliënt in isolatie? Wie besluit dat, en hoe snel staat er extra capaciteit?
  6. Plan rond de zorg. Schoonmaak tijdens de ochtendzorg of de maaltijd werkt niet. Flexibele werktijden voorkomen dat schoonmaak en zorg elkaar in de weg zitten.

Middelen, materialen en bescherming

Professionele zorgschoonmaak draait niet om de sterkste middelen, maar om de juiste middelen goed gebruikt. Het RIVM stelt in de hygiënerichtlijn een paar heldere eisen:

  • Gebruik alleen producten die als schoonmaakmiddel zijn verkocht.
  • Bewaar ze in de originele verpakking met een leesbaar etiket. Dus niet overgieten in een ongemarkeerde fles.
  • Gebruik ze volgens de gebruiksaanwijzing, ook wat betreft dosering en inwerktijd.

Voor materialen geeft de LCI-pagina over reinigingsmethoden en onderhoud het advies om moppen en doeken na gebruik machinaal op 60 °C te wassen en te drogen, of wegwerpmateriaal direct na gebruik weg te gooien. Een natte mop die tot de volgende dag in een emmer blijft staan, is een broedplaats.

Kleurcodering helpt om schoon en vuil gescheiden te houden: een vaste kleur doeken en emmers voor sanitair, een andere voor de rest. Welke kleuren je kiest, maakt minder uit dan dat iedereen, ook een invaller, het systeem kent.

Schoonmaakdoeken en emmers in verschillende kleuren

Persoonlijke bescherming is onderdeel van het werk. Volgens het RIVM draag je handschoenen bij het schoonmaken of desinfecteren van oppervlakken met lichaamsvloeistoffen, en een (wegwerp)schort als je werkkleding ermee in contact kan komen. Bij een cliënt in isolatie bepaalt de deskundige infectiepreventie welke extra bescherming nodig is; volg dan de instructie op de deur of in het dossier.

Duurzame middelen en zorghygiëne gaan prima samen. Milieuvriendelijke reinigingsmiddelen zijn geschikt voor de dagelijkse reiniging, en desinfectie zet je gericht in waar het protocol erom vraagt. Dat beperkt ook de belasting voor medewerkers en bewoners die gevoelig zijn voor geuren en chemicaliën.

Kwaliteit meten en vastleggen

“Het ziet er schoon uit” is geen meting. De module kwaliteitscontrole van de richtlijn Reiniging en desinfectie van ruimten vraagt om een kwaliteitscontroleplan met periodieke procesmetingen aan de hand van checklists. De reguliere controle hoort te gebeuren door een andere persoon dan degene die de reiniging of desinfectie uitvoerde.

Leg in dat plan vast:

  • wanneer je meet (de indicaties) en hoe vaak;
  • hoeveel ruimten en oppervlakken je meeneemt;
  • welke meetmethode je gebruikt en welke drempelwaarden gelden;
  • hoe de terugkoppeling naar de schoonmakers en de afdeling loopt;
  • wie verantwoordelijk is voor de opvolging.

Veel organisaties gebruiken daarnaast het VSR-Kwaliteitmeetsysteem (VSR-KMS), een gestandaardiseerde manier om schoonmaakkwaliteit visueel te beoordelen. Volgens het kwaliteitsdossier van de VSR worden daarnaast ATP- en UV-metingen steeds vaker ingezet. ATP-bioluminescentie meet organisch materiaal op een oppervlak, bij UV-controle zet je vooraf onzichtbare fluorescerende markeringen en kijk je na de schoonmaak of ze weg zijn. De richtlijn ziet deze methoden als aanvulling bij verbeterprojecten en uitbraken, naast de vaste checklists.

Vraag je schoonmaakpartner om rapportages die je zelf kunt lezen: wat is gemeten, wat ging goed, wat is verbeterd en wanneer. Dat is ook je bewijs richting inspectie, cliëntenraad en accreditatie.

Extra maatregelen bij besmettingsrisico of een uitbraak

Bij een uitbraak van bijvoorbeeld norovirus, influenza of een resistente bacterie moet de schoonmaak binnen uren kunnen opschalen. De RIVM-hygiënerichtlijn en de SRI-richtlijn geven samen de lijnen:

  • Reinig zichtbaar vervuilde of met lichaamsvloeistoffen besmette oppervlakken direct volgens protocol en desinfecteer waar dat is aangegeven.
  • Draag handschoenen en zo nodig een wegwerpschort.
  • Houd vuile en schone materialen strikt gescheiden.
  • Desinfecteer handmatig gereinigde materialen na contact met bloed.
  • Intensiveer schoonmaak en controles op de getroffen afdeling, en zet waar nodig wegwerpmaterialen in.
  • Gebruik UV- of ATP-controles en, bij specifieke indicaties zoals een uitbraak, gericht microbiologisch onderzoek.

De beslissing om op te schalen ligt bij de deskundige infectiepreventie of de arts van je instelling. Spreek vooraf met je schoonmaakpartner af hoe snel er extra mensen staan, wie de instructies geeft en hoe je terugschaalt als de uitbraak voorbij is.

Een schoonmaakpartner kiezen voor je zorginstelling

Uitbesteden is in de zorg de gangbare keuze: je teams richten zich op de cliënt, de schoonmaakpartner op een hygiënische omgeving. Let bij de keuze op deze punten:

  • Kennis van de richtlijnen. Vraag hoe de partner werkt met de RIVM- en SRI-richtlijnen en hoe medewerkers worden opgeleid in hygiëne en het omgaan met lichaamsvloeistoffen.
  • Vaste gezichten. Bewoners met dementie hebben baat bij herkenbare mensen, en een vaste schoonmaker kent de afdeling, de routines en de zorgmedewerkers.
  • Flexibele planning. Schoonmaak die meebeweegt met zorgmomenten, en snel kan opschalen bij een uitbraak.
  • Aantoonbare kwaliteit. Onafhankelijke controles, heldere rapportages en een vast aanspreekpunt.
  • Middelen en duurzaamheid. Milieuvriendelijke middelen voor de dagelijkse reiniging, gerichte desinfectie waar het protocol dat vraagt.
  • Een volledig pakket. Naast de dagelijkse schoonmaak ook glasbewassing, dieptereiniging voor bedrijven en een opleveringsschoonmaak na een verbouwing, zodat je één partij hebt.

Wil je weten hoe een vergelijkbare aanpak werkt bij jonge kinderen? Lees dan ons artikel over schoonmaak in de kinderopvang.

Zorgschoonmaak door Ned Cleaning

Wij verzorgen schoonmaak in de zorgsector voor zorginstellingen in Zuid-Holland en Noord-Holland. Onze vaste, goed opgeleide medewerkers werken volgens ARBO-, HACCP- en zorgprotocollen, met milieuvriendelijke middelen en regelmatige kwaliteitscontroles. We plannen flexibel rond de zorg en communiceren transparant over wat we doen.

Ned-clean

Met meer dan 20 jaar ervaring weten we hoe belangrijk het is dat afspraken kloppen. 98% van onze klanten kiest opnieuw voor ons, en op onze dienstverlening geven we een 100% tevredenheidsgarantie. Vraag een offerte op maat aan, dan kijken we samen naar jouw locatie, doelgroep en schema.

Onze kijk op zorgschoonmaak

In de zorg zien we steeds hetzelfde: de beste protocollen werken pas als de mensen die ze uitvoeren de afdeling kennen. Daarom zetten wij in op vaste medewerkers. Een schoonmaker die elke dag op dezelfde afdeling werkt, weet welke bewoner onrustig wordt van een stofzuiger, welke kamer net is vrijgekomen en bij welke verzorgende je een extra klus meldt.

Kwaliteit is voor ons geen eindcontrole, maar een vaste routine. We controleren regelmatig, koppelen terug aan onze mensen en aan de zorginstelling, en passen het schema aan als de situatie verandert. Dat geldt bij een uitbraak, maar ook als een afdeling een andere doelgroep krijgt.

En we geloven dat hygiënisch en duurzaam samengaan. Met milieuvriendelijke middelen voor de dagelijkse reiniging en gerichte desinfectie waar het protocol dat vraagt, maak je een omgeving die schoon, veilig en prettig is voor bewoners en personeel.

Gagan

Veelgestelde vragen

Mag een zorgmedewerker ook schoonmaken?

Ja. Zorgmedewerkers houden hun eigen werkplek schoon en reinigen of desinfecteren waar nodig in cliëntkamers en zorgruimten, bijvoorbeeld hulpmiddelen na gebruik of direct na morsen. De schoonmaak van algemene en steriele ruimten ligt bij de schoonmaakmedewerkers. Leg de verdeling per afdeling vast, zodat er geen taken tussen wal en schip vallen.

Is desinfecteren altijd nodig in een zorginstelling?

Nee. Voor de dagelijkse schoonmaak is grondig reinigen de basis, want daarmee verwijder je vuil en veel micro-organismen. Desinfectie komt erbij waar het protocol dat aangeeft, zoals bij bloed of andere lichaamsvloeistoffen en bij bepaalde infecties. Je deskundige infectiepreventie bepaalt wanneer dat nodig is.

Hoe vaak moet een cliëntkamer worden schoongemaakt?

Dat hangt af van het gebruik, de cliënt en de actuele gezondheidsrisico’s. De schoonmaakschema’s van het RIVM geven voor verpleeghuizen, woonzorgcentra en kleinschalig wonen per ruimte aan hoe vaak en hoe je reinigt. Gebruik die als basis en pas ze aan op je eigen locatie en doelgroep.

Wie controleert de kwaliteit van de schoonmaak?

De richtlijn vraagt om controle door een andere persoon dan degene die de schoonmaak uitvoerde, met checklists en een vastgelegd controleplan. Bij verbeterprojecten en uitbraken kun je aanvullend ATP- of UV-metingen inzetten. Een goede schoonmaakpartner levert daar heldere rapportages bij.

Wat kost schoonmaak voor een zorginstelling?

De prijs hangt af van de oppervlakte, het aantal en soort ruimten, de gewenste frequentie en extra eisen zoals isolatiekamers. Daarom werken we met een offerte op maat, op basis van een contract of losse opdrachten. Na een bezoek aan je locatie weet je precies waar je aan toe bent.

Bronnen

Aanbevelingen

© 2025 Ned Cleaning Services B.V. | Alle rechten voorbehouden | Ontworpen door Hundal.co